Hàng đêm khi quan sát bầu trời, bạn có thể nhìn thấy hàng nghìn ngôi sao. Không phải sao nào cũng giống nhau mà mỗi sao lại có độ sáng khác nhau và chính điều đó góp phần quan trọng giúp chúng ta phân biệt được chúng. Dưới đây là danh sách 20 ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm mà bạn có thể quan sát

1 - Sirius: Sao Alpha Canis Majoris, ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Sirius và cũng là ngôi sao sáng nhất trên thiên cầu. Ngôi sao có cấp sao -1,46, là một cặp sao kép có chu kì chuyển động quanh nhau là 50 năm. Ngôi sao nằm cách Trái Đất 8,7 năm ánh sáng. Tên của nó theo tiếng Hi Lạp có nghĩa là sự thiêu đốt, để chỉ độ sáng đặc biệt của nó. Sau này Sirius còn được gọi là ngôi sao con chó (Dog Star), trong tiếng Việt thường gọi là sao Thiên Lang.

2 - Canopus: Sao Alpha Carinae - sao sáng nhất trong chòm sao Carina và là ngôi sao sáng thứ hai trên thiên cầu. Canopus là một sao siêu khổng lồ có cấp sao -0,7 và cách Trái Đất 313 năm ánh sáng. Theo thần thoại Hy Lạp, Canopus là người cầm đầu đạo quân của vua Menelaos.

3 - Rigil Kentarus: Sao Alpha Centauri - sao sáng nhất của chòm sao Centaurus và là ngôi sao gần Mặt Trời nhất, cách Mặt Trời 4,36 năm ánh sáng. Đây là một cặp sao kép có chu kì 80 năm và tổng cấp sao là 0,27. Một sao mờ của hệ sao này có cấp sao 11, sao Proxima Centauri là sao gần Mặt Trời nhất với khoảng cách 4,24 năm ánh sáng (tiếng Việt thường gọi là Cận tinh). Trong tiếng A rập, Rigil Kentarus có nghĩa là cái chân của nhân mã.

4 - Arcturus: Sao sáng nhất trong chòm sao Bootes, hay còn gọi là sao Alpha Bootis. Arcturus là ngôi sao sáng thứ tư trên thiên cầu, cách Trái Đất 37 năm ánh sáng với cấp sao biểu kiến -0,04. Theo tiếng Hi Lạp, Arcturus có nghĩa là người theo dõi gấu, chỉ việc sao Arcturus chuyển động biểu kiến hàng năm trên thiên cầu xung quanh chòm sao Ursa Major (do chòm sao này nằm gần thiên cực Bắc).

5 - Vega: Sao Alpha Lyrae, ngôi sao sáng nhất của chòm sao Lyra và là ngôi sao sáng thứ năm trên thiên cầu. Vega cách Trái Đất 25 năm ánh sáng, cấp sao 0,03. Trong tiếng Việt, ngôi sao này thường được gọi là sao Chức Nữ. Nó cùng với hai sao là Deneb và Altair (sao Ngưu Lang) tạo thành 3 đỉnh của tam giác mùa hạ.

6 - Capella: Sao sáng nhất của chòm sao Auriga, tên khoa học Alpha Aurigae. Ngôi sao phát ra ánh sáng màu đỏ, cấp sao 0,1, là một trong những ngôi sao sáng nhất trên thiên cầu. Khoảng cách của nó đến Trái Đất là 42 năm ánh sáng. Theo tiếng Latin, Capella có nghĩa là con dê cái nhỏ.

7 - Rigel: Sao sáng nhất trong chòm sao Orion, tên khoa học Beta Orionis. Rigel có cấp sao 0,1 - sáng hơn sao Betelgeuse là sao Alpha của chòm sao này. Rigel là một sao siêu khổng lồ cách Trái Đất 775 năm ánh sáng. Rigel theo tiếng A rập có nghĩa là cái chân của người khổng lồ.

8 - Procyon: Sao Alpha Canis Minoris, sao sáng nhất của chòm sao Canis Minor. Đây là ngôi sao sáng thứ năm trên thiên cầu với cấp sao 0,38 và cách Trái Đất 11,25 năm ánh sáng. Thực tế đây là một cặp sao kép chuyển động quanh nhau theo chu kì 41 năm. Theo tiếng Hi Lạp, Procyon có nghĩa là phía trước của con chó, do khi mọc lên, Procyon luôn mọc trước sao Sirius (sao Thiên Lang/the Dog Star).

9 - Achernar: Sao sáng nhất trong chòm sao Eridanus, hay còn gọi theo tên khoa học là Alpha Eridani. Achenar có cấp sao 0,5, cách Trái Đất 144 năm ánh sáng. Theo tiếng A rập, Achenar có nghĩa là tận cùng của dòng sông. Trên thiên cầu, ngôi sao có vị trí nằm ở đầu phía Nam của chòm sao.

10 - Agena: Còn thường được gọi là Hadar, ngôi sao sáng thứ hai của chòm sao Centaurus, tên khoa học là Beta Centauri. Hadar là một sao khổng lồ có cấp sao 0,6 và khoảng cách đến Trái Đất là 335 năm ánh sáng.

11 - Altair: Sao Alpha Aquilae - ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Aquila. Ngôi sao có cấp sao 0,8 và cách Trái Đất 17 năm ánh sáng. Theo tiếng A rập, Altair có nghĩa là con đại bàng đang bay. Altair theo tiếng Việt còn hay gọi là sao Ngưu Lang, nó cùng với sao Deneb và Vega (Chức Nữ) tạo thành 3 đỉnh tam giác rất sáng gọi là tam giác mùa hạ.

12 - Betelgeuse: Sao Alpha Orionis - ngôi sao sáng thứ hai của chòm sao Orion. Đây là một sao siêu khổng lồ đỏ có đường kính lớn gấp 1000 lần Mặt Trời và là sao có kích thước lớn nhất đã được biết đến. Cấp sao của Betelgeuse dao động từ 0,4 đến 0,9 theo chu kì 5 năm, khoảng cách từ ngôi sao này đến Trái Đất là 425 năm ánh sáng.

13 - Aldebaran: Sao sáng nhất trong chòm sao Taurus, còn gọi là sao Alpha Tauri. Theo tiếng A rập, Aldebaran có nghĩa là "người theo dõi". Mặc dù khi quan sát bằng mắt thường, Aldebaran được thấy nằm trong quần sao Hyades nhưng trên thực tế nó không phải một thành viên của quần sao này mà là một sao riêng biệt cách Trái Đất 65 năm ánh sáng. Cấp sao của ngôi sao này là 0,9.

14 - Acrux: Sao sáng nhất của chòm sao Crux, hay còn gọi theo tên khoa học là Alpha Crucis. Ngôi sao này có cấp sao biểu kiến khi nhìn bằng mắt thường là 0,9. Tuy nhiên quan sát qua các kính thiên văn cho thấy đây là một cặp sao đôi với hai sao có cấp sao là 1,4 và 1,9 cách Trái Đất 320 năm ánh sáng.

15 - Spica: Sao sáng nhất của chòm sao Virgo, sao Alpha Virginis, cách Trái Đất 260 năm ánh sáng. Spica có khối lượng gấp 11 lần Mặt Trời, cấp sao 1,0 và biến quang 0,1 cấp sao theo chu kì 4.014 ngày.

16 - Antares: Ngôi sao sáng nhất của chòm sao Scorpius, tên khoa học là Alpha Scorpii. Đây là một sao siêu khổng lồ có chu kì biến quang 5 năm, cấp sao thay đổi từ 0,9 đến 1,1. Ngôi sao được bao quanh bởi một tinh vân do khí từ nó liên tục tuôn ra ngoài không gian, khoảng cách từ nó đến Trái Đất là 600 năm ánh sáng.

17 - Pollux: Sao sáng nhất của chòm sao Gemini, tên khoa học Beta Geminorum. Ngôi sao cách Trái Đất 34 năm ánh sáng, có cấp sao 1,1. Pollux cùng với Castor là hai ngôi sao tạo thành đầu của hai anh em trong chòm sao Gemini.

18 - Fomalhaut: Sao Alpha Piscis Austrini - ngôi sao sáng nhất của chòm sao Piscis Austrinus. Trong tiếng A rập, Fomalhaut có nghĩa là miệng cá. Cấp sao 1,2, cách Trái Đất 25 năm ánh sáng. Quan sát ở dải sóng hồng ngoại cho thấy ngôi sao được bao quanh bởi một vòng bụi lớn có đường kính khoảng 370 đơn vị thiên văn, rất có thể là nơi các hành tinh hình thành.

19 - Deneb: Sao sáng nhất của chòm sao Cygnus, tên khoa học là Alpha Cygni. Đây là một sao siêu khổng lồ có cấp sao 1,3 và cách Trái Đất 2.600 năm ánh sáng. Deneb nằm ở vị trí đuôi con thiên nga Cygnus, theo tiếng A rập, Deneb có nghĩa là cái đuôi. Deneb cùng với hai ngôi sao khác là Altair (Ngưu Lang) và Vega (Chức Nữ) tạo thành 3 đỉnh của một tam giác rất sáng trên bầu trời mùa hè, gọi là tam giác mùa hạ.

20 - Mimosa: Sao Beta Crucis, ngôi sao sáng thứ hai trong chòm sao Crux. Nó là một sao khổng lồ có cấp sao 1,3 và cách Trái Đất 350 năm ánh sáng. Mimosa là một sao biến quang thay đổi 0,1 cấp sao theo chu kì 6 giờ.

Nguồn: thienvanvietnam.org

Sau mấy nghìn năm phát triển, thiên văn học/khoa học vũ trụ đã đưa lại cho con người hiểu biết rộng lớn về hành tinh chúng ta đang sinh sống và khoảng không gian vô tận bên ngoài.

Hiểu biết này đến từ hàng triệu khám phá lớn nhỏ về vị trí và chuyển động của Trái Đất và các thiên thể, sự hình thành của các ngôi sao, nguyên lý hoạt động của chúng, các định luật vật lý qui định tính chất và sự liên kết giữa tất cả mọi vật thể trong vũ trụ ... Hãy dùng một cái nhìn tổng quát để xem lại những khám phá nào quan trọng nhất trong suốt lịch sử hàng nghìn năm này. Các khám phá dưới đây không phải những khám phá có qui mô lớn, đầu tư nhiều chi phí, thiết bị, cũng không hẳn là những kì tích quá kinh ngạc, chúng đơn giản là các khám phá có thể lớn cũng như nhỏ, nhưng góp phần cơ bản trong việc giúp chúng ta nhìn rõ hơn về vũ trụ của chúng ta, cũng vì lí do này, bạn đừng ngạc nhiên nếu không thấy một số thành tựu vật lý mà bạn mong đợi.

1- Chuyển động của các hành tinh:
Sau những quan sát suốt hơn 1000 năm từ khoảng năm 2000 đến 500 trước Công nguyên, con người nhận ra một điều rằng bầu trời trên đầu chúng ta không hề đứng yên. Nó di chuyển hàng ngày với những chu kì nhất địn. Nó bắt đầu hé lộ rằng ngoài Trái Đất còn có các thiên thể khác, các hành tinh trong cùng một hệ với chúng ta và các ngôi sao khác cố định trên thiên cầu nhưng cũng hàng ngày di chuyển theo chu kì. Mô hình địa tâm (geocentric) của Ptolemy được ra đời chính trên cơ sở của quan sát này.

2- Chuyển động của Trái Đất trong Hệ Mặt Trời.
Năm 1543, Nicolaus Copernicus đưa ra mô hình nhật tâm (Heliocentric) cho biết Mặt Trời mới là thiên thể cố định, còn Trái Đất chỉ là một hành tinh chuyển động quanh nó cũng như các hành tinh trong hệ là Sao Thủy, Sao Kim, Sao Hỏa, Sao Mộc và Sao Thổ.

3- Quĩ đạo elip của các hành tinh.
Trong những năm 1605-1609, Johanne Kepler đã đi xa hơn Copernicus bằng việc đưa chuyển động của các hành tinh trong Hệ mặt Trời vào một mô hình toán học thay vì chỉ mang tính mô tả. Các định luật của Kepler đã cho biết các hành tinh chuyển động quanh Mặt Trời theo quĩ đạo elip với những chu kì khác nhau.

4- Sao Mộc cũng có "mặt trăng"
Năm 1609 Galileo Galilei là người đầu tiên sử dụng kính thiên văn uan sát vũ trụ. Khám phá quan trọng nhất của ông là việc ao Mộc cũng như Trái Đất cũng có vệ tinh quay quanh. Điều này là bằng chứng củng cố cho mô hình nhật tâm rằng Trái Đất không phải duy nhất, nó cũng chỉ giống như nhiều hành tinh khác trong vũ rụ.

5- Sao chổi có chu kì.
Edmund Halley cho biết rằng sao chổi xuất hiện vào các năm 1531 và 1607 là cùng một thiên thể. Như vậy các sao chổi cũng chuyển động quanh Mặt Trời có quĩ đạo và chu kì ổn định. Điều này được chứng minh khi sao chổi này (mà sau này được đặt tên theo tên của ông - sao chổi Halley) quay lại vào năm 1758, đáng tiếc cho Halley rằng ông đã mất trước đó 16 năm vào năm 1742 nên không thể tự kiểm chứng sự kiện này.

6- Milky Way là một đĩa sáng khỏng lồ của các sao.
Những năm cuối thế kỉ 18, đầu theeskir 19 William Herschel và em gái của ông Carolyn lập bản đồ cho bầu trời và cho biết rằng Hệ Mặt Trời ủa chúng ta chỉ là một hệ hành tinh nằm trong một đĩa khổng lồ chứa các sao (mỗi sao là một Mặt Trời) với phần trung tâm phình lớn hơn rìa, đĩa này gọi là Milky Way (Ngân Hà). Herschel thống kê được hơn 90.000 ngôi sao nhờ các quan sát qua kính thiên văn. Sau này Milky Way đã được chứng minh đúng là có dạng đĩa, có điều nó lớn hơn nhiều và Hệ Mặt Trời cũng nằm xa phần tâm hơn nhiều so với dự đoán ban đầu của Herschel.

7- Thuyết tương đối rộng
Năm 1915 Albert Einstein đưa ra thuyết tương đối rộng trong đó mô tả lực hấp dẫn dưới dạng một trường có tác động lên cấu trúc của không gian và thời gian. Một khối lượng lớn trong không - thời gian có thể làm cong đường đi của tia sáng. Điều này đã được cuwgs minh năm 1919 qua việc quan sát nhật thực của Arthur Stanley Eddington.

8- Vũ trụ đang mở rộng
Năm 1929 Edwin Hubble phát hiện thấy một lượng lớn các thiên hà ở xa đều đang di chuyển ra xa khỏi chúng ta với vận tốc ngày càng lớn (tỷ lệ với khoảng cách của chúng), điều này đưa đến kết luận rằng vũ trụ đang giãn nở rất nhanh.

9- Trung tâm của Milky Way bức xạ sóng vô tuyến
Năm 1932, Karl Jansky quan sát vũ trụ ở bước sóng vô tuyến và phát hiện một nguồn phát ra sóng này rất kì lạ ở trung tâm của Milky Way khi tiến hành thí nghiệm giao thoa bước sóng vô tuyến tại phòng thí nghiệm của hãng điện thoại Bell.

10- Bức xạ vi ba nền vũ trụ.
Năm 1964, Arno Penzias và Robert Wilson phát hiện bức xạ nền với bước sóng cực ngắn (sóng vi ba) đến từ mọi phía trong vũ trụ, được dự đoán là bức xạ phát ra ngay sau vụ nổ Big Bang. Điều này cũng với các quan sát về sự giãn nở vũ trụ của Hubble là những bằng chứng vững chắc cho thuyết Big bang về sự hình thành của vũ trụ.

11- Khám phá vụ nổ tia gamma
Quan sát của các kính thiên văn suốt những năm từ 1969 đến 1997 mang đến khám phá về các vụ nổ tia gamma, sinh ra từ các vụ nổ hạt nhân mà một phần trong số đó đến từ các supernova (vụ nổ kết thúc cuộc đời của một sao nặng)

12- Các hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời
Từ năm 1995 đên nay, việc tìm kiếm các hành tinh ngoài Hệ mặt Trời không ngừng được tiến hành. iệc tìm kiếm này được thực hiện bằng cách chủ yếu là đo sự biến đổi của lực hấp dẫn quanh các ngôi sao nếu có các hành tinh chuyển động quĩ đạo quanh nó. Đến nay đã có khá nhiều hành tinh dạng này được tìm thấy, nó mở ra phần nào hi vọng cho việc tìm thấy một hành tinh thứ 2 giống như Trái Đất của chúng ta.

13- Vũ trụ đang tăng tốc
Những quan sát bắt đàu từ năm 1998 chỉ ra rằng không như những gì mà các nhà thiên văn từng dự đoan, vũ trụ không giãn nở chậm lại do tác dụng của lực hâp dẫn mà ngược lại nó đang ngày càng mở rộng nhanh hơn ở những khoảng cách lớn. Việc này dẫn đến khả năng quan sát các thiên hà ở xa ngày càng trở nên khó khăn. Rất có thể kết thúc của vũ trụ sẽ là một Big Rip (sự xé rách lớn).

Nguồn: thienvanvietnam.org

Các nhà khoa học vừa thông báo họ xác định được một hành tinh đá có đầy đủ những điều kiện cần thiết cho sự sống bên ngoài hệ Mặt Trời.

Gliese 581d, được phát hiện vào năm 2007, là một trong những hành tinh đá gần Thái Dương Hệ nhất. Nó cùng một số hành tinh khác xoay quanh Gliese 581 – một ngôi sao lùn đỏ cách trái đất khoảng 20 năm ánh sáng.




AFP cho biết, Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) đã nghiên cứu Gliese 581d để xem nó có thể nuôi dưỡng sự sống hay không. Kết quả nghiên cứu của họ được công bố hôm qua. Nghiên cứu cho thấy Gliese 581d thuộc nhóm những hành tinh có khoảng cách vừa phải so với ngôi sao riêng. Khoảng cách đó không quá gần để nước bốc hơi hết, nhưng cũng không quá xa để nước đóng băng vĩnh viễn. Vì thế nước có thể tồn tại ở dạng lỏng trên bề mặt của Gliese 581d, một thực tế mà con người đang chứng kiến trên địa cầu.

“Với một bầu không khí đậm đặc chứa carbon dioxide (CO2), khí hậu của Gliese 581d chẳng những ổn định, mà còn đủ ấm để hành tinh này có các đại dương, mây và những cơn mưa”, CNRS tuyên bố.

Trên tạp chí The Astrophysical Journal Letters của Anh, nhóm nghiên cứu khẳng định Gliese 581d có khối lượng gấp ít nhất 7 lần trái đất, còn thể tích của nó gấp khoảng hai lần. Trong cùng một khoảng thời gian nó nhận được dưới một phần ba lượng bức xạ mà trái đất nhận từ mặt trời. Nhưng do CO2 chiếm tỷ lệ khá lớn trong bầu khí quyển nên Gliese 581d giữ được nhiệt mà nó nhận từ ngôi sao riêng, tạo điều kiện cho nước tồn tại ở thể lỏng trên bề mặt.

Rất có thể một phía của Gliese 581d luôn hướng về mặt trời, khiến ngày ngự trị vĩnh viễn trên một nửa hành tinh, còn ban đêm thống trị nửa kia mãi mãi. Vì bầu không khí dày đặc nên ánh sáng trên đó khá mờ và có màu đỏ.

Nhóm nghiên cứu nhận định rằng con người chỉ có thể tới được Gliese 581d nếu có một bước đột phá trong công nghệ sản xuất phi thuyền. Nếu một tàu vũ trụ di chuyển với tốc độ gần bằng ánh sáng thì nó sẽ phải bay trong khoảng 20 năm để tới Gliese 581d. Với trình độ công nghệ hiện tại, tàu vũ trụ tiên tiến nhất của loài người sẽ phải mất tới 300 nghìn năm để tới đó.

Giới thiên văn trên toàn thế giới phát hiện hơn 500 hành tinh xoay quanh ngôi sao từ năm 1995. Phần lớn chúng không thích hợp cho sự phát triển của sinh vật sống.

Một hành tinh có những điều kiện cần thiết đối với sự sống không có nghĩa là nó chắc chắn chứa sinh vật sống. Sao Hỏa là một ví dụ tiêu biểu. Ngay cả khi sinh vật sống tồn tại trên một hành tinh nào đó thì một khả năng khác vẫn có thể xảy ra: Chúng không phải là sinh vật có trí tuệ, mà chỉ là vi khuẩn, rêu, nấm hoặc một thứ gì đó mà con người không thể tưởng tượng.

Theo: vnexpress

Các nhà khảo cổ phát hiện 17 kim tự tháp tại Ai Cập nhờ phân tích những bức ảnh hồng ngoại do vệ tinh nhân tạo chụp.

BBC cho biết, những bức ảnh hồng ngoại giúp các nhà khảo cổ phát hiện những công trình dưới lòng đất. Trong các cuộc khai quật ban đầu, các nhà khảo cổ đã tìm thấy một số công trình, trong đó hai công trình có thể là kim tự tháp.

“Khai quật kim tự tháp là ước mơ của mọi nhà khảo cổ”, tiến sĩ Sarah Parcak - một nhà khảo cổ làm việc cho Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ tại bang Alabama, Mỹ - phát biểu.

Bên cạnh những kim tự tháp, Parcak và các đồng nghiệp còn tìm thấy hơn 1.000 mộ cổ và hơn 3.000 khu định cư của người Ai Cập cổ đại.

Parcak là một trong những người đầu tiên tham gia lĩnh vực khảo cổ không gian – nghĩa là ứng dụng các công nghệ thám hiểm vũ trụ vào hoạt động khảo cổ. Nhóm của bà đã phân tích những bức ảnh hồng ngoại do các vệ tinh nhân tạo chụp tại Ai Cập trong hơn một năm. Những vệ tinh này bay cách mặt đất 700 km. Chúng được trang bị những camera hồng ngoại cực mạnh để có thể phát hiện những vật thể có đường kính nhỏ hơn một mét dưới mặt đất.

Những bức ảnh hồng ngoại cũng giúp các chuyên gia xác định được những loại vật chất tạo nên vật thể. Người Ai Cập cổ đại xây nhà và các công trình khác bằng gạch. Do gạch có độ đặc lớn hơn đất nên hình dạng các ngôi nhà, đền thờ và mộ hiện rõ trong ảnh hồng ngoại. Parcak tin rằng bà sẽ phát hiện thêm nhiều công trình cổ khác.

“Những công trình mà chúng tôi phát hiện nằm sát mặt đất. Còn nhiều nghìn công trình khác đang nằm dưới phù sa của sông Nile”, Parcak nói.

Theo: Vnexpress