Cơm lam là loại cơm đặc trưng của người Lào và một số dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc, và Tây Nguyên nước ta. Cơm lam được nấu từ gạo, là thực phẩm rất được người Lào trân trọng, đặc biệt là gạo nếp. Lấy gạo bỏ vào một chiếc ống nứa một đầu hở, sau đó dùng lá chuối bịt kín lại rồi đốt. Ống nứa dùng nấu cơm lam phải còn tươi, không quá non cũng không quá già để khi cơm chín, hạt cơm quyện thêm chút vị ngọt và mùi vị đặc trưng của tre. Cơm lam thường được dọn ăn cùng với thịt gà hay thịt lợn rừng nướng. Tuy nhiên, ngon nhất là khi ăn cùng với muối vừng. Cơm lam rất được người Lào ưa thích.

Cá cơm miền Tây có thân hình nhỏ bằng đầu đũa, dài khoảng 3 cm, toàn thân màu trắng đục, sống nhiều ở vùng sông lớn. Do cá khá nhỏ nên muốn đánh bắt cá cơm phải có lưới dày. Cứ đến tháng 3 âm lịch, tức vào mùa cá cơm, chỉ cần ra sông với một tấm lưới dày là dân vùng sông nước có một bữa cơm ngon lành no nê.

Ngoài cách chế biến thông thường như kho, nấu canh chua thì món cá cơm chiên bột vừa thơm vừa giòn cũng rất hấp dẫn. Cá cơm chiên ăn kèm dưa leo, rau sống, chuối chát, khế... vừa ngon mà không ngán. Nếu không muốn ăn với cơm, đem cá cơm tươi phơi nắng rồi kho khô cho vị vừa mặn ngọt, chế mỡ nước, rắc tiêu, ăn với cháo trắng cũng “tuyệt cú mèo”.

Không chỉ được chế biến thành những món ăn hằng ngày, cá cơm còn được các mẹ, các chị sống tại vùng sông nước làm thành món nem khá lạ miệng. Nhưng nem cá cơm làm rất công phu, nên cũng ít người khách vãng lai có dịp thưởng thức qua món nem này. Để làm nem, trước tiên phải làm sạch cá. Công đoạn này khá mất thời gian vì cá nhỏ và cách làm cầu kỳ. Sau khi dùng kéo loại bỏ xương quanh bụng cá, người ta chà sạch vảy, đem ngâm cá với nước muối cho đến khi thịt cá tách ra làm hai thì vớt ra, gỡ bộ xương dọc mình cá bỏ đi. Sau đó lại ngâm với nước dừa tươi độ 30 phút cho thịt cá thấm chất ngọt. Vớt cá ra rổ cho ráo nước và quết nhuyễn với gia vị gồm đường, tiêu hột, vôi ăn trầu, củ tỏi nướng, muối bọt, thính… Cuối cùng gói nạc cá đã nêm gia vị với lá tầm ruột non, lá vông nem, lá chuối được lau sạch. Bốn ngày sau là có thể ăn nem, và không để lâu quá 10 ngày. Muốn thúc đẩy quá trình lên men sớm thì cứ treo nem gần bếp củi để hơi nóng làm chín nem. Người dân xứ sông nước chỉ làm nem cá cơm khi muốn đãi khách quý. Dân miền Tây thường tự hào nói về món nem cá cơm này: “Nem cá cơm có thể không bằng chả phượng nhưng chắc cũng không kém nem công”. Câu nói đó quả không sai nếu đã nếm qua vị đậm đà của loài cá dân dã xứ sông nước.

Trong tâm trí tôi cá cơm không thuộc hàng cao lương mỹ vị, nhưng đã là dân miền Tây thì dẫu đi tới đâu cũng không thể quên các món ăn được chế biến từ cá cơm. Nhiều món ngon được làm từ cá cơm nhưng quá trình chế biến không hề dễ dàng. Chính vì thế, tuy cá cơm dễ tìm, giá không đắt nhưng muốn làm ra món cá ngon thì công sức bỏ ra không nhỏ. Được ăn các món ngon từ cá cơm, biết thêm cái công của người chế biến cá mới thấu được cái tình mà người dân xứ này đối đãi với khách.

Món salad gà ngon mà không ngấy, có đủ dinh dưỡng và vitamin cho cả gia đình bạn.

Nguyên liệu

- 150gr thịt philê gà.

- 1 quả xoài vừa chin, 5 quả cà chua bi.

- 1/2 củ hành tây tím.

- 20gr phô mai bào sợi.

- 10gr đậu côve.

- 50gr bông cải.

- Cần tây.

- Dầu ăn, hạt nêm, tiêu.

- Giấm, đường, nước tương.

Thực hiện:

Ướp gà với hạt nêm, tiêu, rán vàng, thái lát dày. Tước xơ đậu côve, bẻ đôi.

Thái bông cải thành miếng vừa ăn. Bổ đôi cà chua bi.

Thái sợi lớn hành tây, xoài. Thái khúc cần tây.Trụng bông cải, đậu côve.

Hòa tan giấm đường, rưới lên hỗn hợp rau củ, thịt gà, phô mai bào, trộn đều.

Một chút trứng gà cho món miến xào giúp món ăn không bị khô mà còn thơm và thích hợp cho mọi thành viên trong gia đình.

Nguyên liệu: 500 g thịt cua bể, một củ hành tây, một củ cà rốt, 300 g miến khô, 2 quả trứng gà, một muỗng canh hành khô phi vàng, hành, rau răm, xắt ngắn, dầu ăn, hạt nêm, n­ước mắm, tiêu, đư­ờng.

Cách làm món miến xào cua bể:

* Miến ngâm nư­ớc lạnh cho mềm, vớt ra, để ráo, xắt ngắn. Cà rốt gọt vỏ, xắt sợi. Hành tây lột vỏ, xắt lát mỏng. Đập trứng gà ra tô, đánh bông.

* Bắc chảo lên bếp, phi thơm hành khô, cho thịt cua vào xào, nêm nư­ớc mắm, đường vừa miệng, xào săn, rắc tiêu, cho ra đĩa.

* Thêm dầu ăn vào chảo, cho miến vào xào, vừa đảo vừa từ từ rót trứng vào sao cho trứng quyện đều vào miến, cho cà rốt, hành tây, hạt nêm vừa miệng vào xào săn. Trư­ớc khi tắt bếp cho thịt cua trở lại, rắc hành, rau răm, bày ra đĩa. Ăn kèm với nước t­ương.

Nguyên liệu: Móng giò: 2 cái, lạc: 200 g, gừng: một nhánh, hành mùi, bột canh.

Cách làm:

* Móng giò heo rửa nước lạnh rồi nhúng qua nước sôi cạo sạch lại, đem chặt miếng vừa ăn.

* Lạc ngâm vào nước 30 phút trước khi nấu.

* Đặt nồi lên bếp, cho hết chỗ móng giò vào nồi, cho lạc, gừng thái lát vào, thêm nước ngập nguyên liệu. Nêm 2 thìa bột canh.

* Đậy vung đun sôi rồi nhỏ lửa hầm trong 30 – 45 phút đến khi móng giò chín mềm, lạc bở là được. Nêm nếm lại canh cho vừa ăn, trước khi tắt bếp cho hành mùi thái nhỏ. Tô canh nóng sốt hấp dẫn cho bạn cảm giác ấm áp và ngon miệng.

* Móng giò giàu dinh dưỡng có tác dụng bổ huyết, nhiều sắt và vitamin A, B. Ăn móng giò còn giảm suy nhược thần kinh, cho bạn giấc ngủ ngon . Ngoài ra, chất keo trong móng giò còn giúp các tế bào da không bị khô nhăn nhờ đó da luôn căng bóng.

Món cuốn thể hiện nét tính cách đặc trưng của người phương Nam: thái độ cởi mở và khả năng dung nạp cao. Ở Sài Gòn, rất dễ tìm thấy một hàng ăn có món cuốn, bởi đây cũng là món ăn ưa thích của dân Sài thành.

Các cô cậu học sinh tan học ghé vào một hàng bò bía, chụm đầu bên những cuốn bò bía xinh xinh. Chỉ một phần tư cái bánh tráng mỏng, trải ra trên một cái khay rộng, xếp lên lá rau diếp vài lá rau húng quế, húng cây, một gắp củ sắn xào, vài con tép riu xào đỏ thắm, một miếng lạp xưởng cuốn lại, chấm với tương ngọt điểm chút cay cay của tương ớt, cuốn nọ tiếp theo cuốn kia cứ kéo dài cùng với những tiếng cười râm ran vui vẻ.

Đi trong lòng chợ, dễ dàng gặp một hàng gỏi cuốn. Chiếc cuốn trắng tinh, con tôm đỏ thắm với cọng hẹ ló ra ngộ nghĩnh. Cơm tấm bì dân dã, nhưng bì cuốn lại là một món cuốn ngon của người Sài Gòn. Ngày Tết, làm vài đòn bì cho vào tủ, khách đến nhà, cắt từng khoanh dọn ra dĩa, kèm củ kiệu, đồ chua, dưa leo, rau sống, bánh tráng, miếng bì cuốn chấm vào chén nước mắm chua ngọt có đủ mùi vị thơm ngon, lạ miệng. Một món bánh mà âm thanh khi chế biến đã trở thành tên gọi: bánh xèo. Muốn ăn đúng điệu, phải cuốn bánh trong một lá cải cay, kèm với một ít rau thơm đủ loại, chấm nước mắm chua ngọt pha thật sánh, miếng bánh cứ lịm đi trong miệng.

Ghé nhà một người Sài Gòn và được mời ăn bữa cơm đơn giản với mắm lóc chưng thịt, thịt kho nước dừa, bạn sẽ thấy chủ nhà dọn kèm với một đĩa rau sống đủ loại, dưa leo, chuối chát, khế chua và một đĩa bánh tráng. Cho một ít rau các loại vào miếng bánh tráng đã ủ lá chuối thật dẻo, rồi thêm một miếng dưa leo, một lát chuối chát, một miếng khế chua, rồi gắp một ít mắm lóc chưng thơm phức, cuốn lại, cắn thử một miếng, nhai chầm chậm. Đây là vị mặn, béo của miếng mắm chưng, vị chua của khế, chát của chuối, thơm của các loại rau thơm, tất cả hòa thành một miếng cuốn ngon vô cùng. Thịt kho nước dừa kèm một ít bún tươi, một vài củ kiệu và một gắp dưa giá, chấm với nước thịt kho. Cái béo ngậy của thịt chín nhừ, cái bùi bùi của miếng trứng kho, vị chua dìu dịu của dưa giá muối xổi hòa với cái hương vị hăng hãng của củ kiệu, thật khó chối từ...

Ngày giỗ, nhà có món thịt quay béo ngậy, dọn kèm với bánh hỏi rau sống, thế là dùng ngay rau xà lách, miếng bánh hỏi đã phết mỡ hành, kèm miếng thịt quay, chấm nước mắm chua ngọt. Một món cá hấp hay cá nướng cuốn bánh tráng, rau sống, chấm với nước mắm me là đủ tạo nên không khí ấm cúng rất gia đình. Cánh đàn ông chỉ cần một con cá vài trăm gram, chiên xù vẩy lên, dòn tan, vài cái bánh tráng với chén nước mắm me, thậm chí một miếng xoài xanh và vài lá rau cũng thành một bữa cuốn thú vị đủ để lai rai.

Sài Gòn còn nhiều món cuốn nữa, và lối ăn này đã trở thành một nét văn hóa ẩm thực đặc thù của người Nam Bộ.